Borgin sem gleymdi hlutverki sínu
Það á ekki að vera flókið að reka sveitarfélag. Hlutverk þess er skýrt. Sveitarfélög eiga að sinna leik- og grunnskólum, skipulagi, samgöngum og grunninnviðum. Þetta eru verkefni sem skipta íbúa mestu máli í daglegu lífi. Reykjavík hefur þó í vaxandi mæli fjarlægst þennan kjarna. Stjórnsýslan hefur þanist út, starfstitlum og verkefnum hefur fjölgað, en á sama tíma hefur yfirsýn minnkað, ábyrgð orðið óljósari og ákvarðanataka þyngri og hægari.
Reykjavíkurborg er stærsti vinnustaður landsins, með um 11.000 starfsmenn. Umfangið eitt og sér kallar á skýra forgangsröðun, einfalt skipulag og styrkari stjórn. Þegar stjórnsýslan vex á sama tíma og yfirsýn minnkar er hætt við að stærðin vinni gegn skilvirkni í stað þess að ýta undir hana.
Þetta birtist í daglegu lífi borgarbúa. Skortur á leikskólaplássum, tafir í uppbyggingu og flókið ferlaumhverfi eru ekki tilviljun, heldur afleiðing kerfis sem er orðið þyngra en þörf krefur.
Stærð og kostnaður
Þrátt fyrir stærð sína nýtur Reykjavík ekki þeirrar stærðarhagkvæmni sem ætla mætti. Fyrir einfalda þjónustu á borð við sorphirðu greiða íbúar borgarinnar hærri gjöld en íbúar í nágrannasveitarfélögum. Þegar grunnþjónusta er dýrari í stærsta sveitarfélagi landsins en þeim minni bendir það til þess að kerfið sé orðið of flókið og of kostnaðarsamt.
Á sama tíma hefur borgin safnað til sín verkefnum sem standa fjær kjarnahlutverki sveitarfélagsins, verkefni sem bæta flækjustigi við kerfið án þess að bæta þjónustu í sama mæli. Reykjavík er í raun farin að reka eitt stærsta hugbúnaðarhús landsins, þar sem áætlað er að um 10 milljarðar króna fari í stafræna umbreytingu en þjónustan batnar ekki.
Kerfið stækkar, en þjónustan stendur í stað.
Rekstur mannréttindaráðs/skrifstofu borgarinnar kostar um 300 milljónir króna á ári eða um 1,2 milljarða á einu kjörtímabili. Í oddvitakappræðum í Silfrinu gerði Pétur Marteinsson oddviti Samfylkingarinnar lítið úr þessum kostnaði þegar borgarstjóraefni Sjálfstæðisflokksins, Hildur Björnsdóttir, benti réttilega á að leggja ætti mannréttindaskrifstofuna niður og færa þau verkefni sem raunverulega eiga erindi áfram undir velferðarsvið.
Þetta viðhorf Péturs vekur furðu. Hundruð milljóna króna á ári, svipuð upphæð og það kostar að reka embætti forseta Íslands, eru einfaldlega ekki smáatriði. Þegar bent er á slíkan kostnað er honum ýtt til hliðar eins og hann skipti ekki máli, á kostnað skattgreiðenda í borginni. Þarna birtist vandinn í hnotskurn. Með slíku viðhorfi verður rekstur borgarinnar aldrei lagður í réttan farveg.
Viðbrögð við innri vanda sýna sömu tilhneigingu. Nýlega var auglýst eftir sérfræðingi í viðverustjórnun til að takast á við hátt fjarveruhlutfall starfsmanna. Markmiðið er skiljanlegt, en lausnin felst enn og aftur í því að bæta við nýju starfi í kerfið. Það einfaldar ekki reksturinn heldur eykur flækjustigið.
Það er kominn tími til að snúa þessari þróun við. Færri millistig, skýrari ábyrgð og einfaldari stjórnsýsla myndu skila betri nýtingu fjármuna og bættri þjónustu.
Reykjavík þarf ekki stærra kerfi. Hún þarf einfaldara kerfi og styrkari stjórn sem þorir að taka ákvarðanir og einfalda.
